Depresyon Çeşitleri

Gün ışığından daha az yararlanmak ve genetik faktörler mevsim dönümlerindeki depresyonun en önemli nedenleri arasında gösteriliyor.

Sonbahar Depresyonu'nun en  önemli sebepleri nelerdir?

Mevsim değişikliklerinin kişinin ruhsal durumunu, enerji düzeyini, uyku süresini, iştahını,yeme alışkanlıklarını ve sosyal yaşantısını etkileme derecesinin normale göre fazlalığı"Mevsimsel Depresyon" olarak adlandırılır. Daha çok mevsim değişikliği dönemlerinde ortaya çıkar. Sonbahar Depresyonu 'nda, gün ışığından daha az yararlanmak ve kişinin daha önce aynı dönemlerde depresyon geçirmiş olması önemli faktörlerdir.

Tam olarak başlama zamanı nedir? "Tatilden dönüş" diyen uzmanlar olduğu gibi Sonbaharaylarının başlangıcı tezi de ortaya atılıyor. Doğrusu nedir?

Son yıllarda özellikle çalışanlarda gözlenen tatil sonrası depresyon; tatilde yaşanılanların gerçek hayat, iş dünyası ve şehrin gündelik yaşamının bir yanılsama olduğunakanaat getirip, bu inançtan kurtulamama durumundan sonra başlayan sendromdur. Tatil Sonrası Depresyon'la, Sonbahar Depresyonu sıklıkla birbirine karıştırılan kavramlardır. Eğerkişinin mevsimle ilgili depresyon eğilimi varsa bunun tatil sonrası ortaya çıkma ihtimali daha yüksek olabilir.

Genel olarak depresyon türlerine bakıldığında mevsimsel faktörler yüzde kaç rol oynuyor?

Yapılan çalışmalar mevsimsel depresyonun sonbaharda arttığı, kış aylarında özellikle güneş ışığından daha az yararlanılan Kuzey ülkelerinde en yüksek halini aldığını göstermiştir. Kişinin depresyona girmesinde biyolojik ve psikolojik sebeplerin var olduğu biliniyor.

Sonbahar Depresyonu'nda bunların ayrı ayrı etkilerini belirtir misiniz?
Psikolojik faktörler; kişilik yapısı, kişinin depresyona eğimli bir kişilik yapısının bulunması, eşlik eden başka psikiyatrik sorunların var olması şeklinde sıralanabilir.

Biyolojik faktörler içinde en önemli olan kişinin daha önce aynı dönemlerde benzer rahatsızlıkları geçirmiş olması, mesela üç yıl içinde en az ikisi peş peşe olmak üzere depresif duyguların tekrarlaması, gün ışığından yeterince yararlanamamadır.

Bu rahatsızlığa meyilli insan profilini tarif edebilir misiniz?

Yapılan çalışmalar mevsimsel özellikli Depresyonun diğer depresyon çeşitleri ne göre daha küçük yaşlarda başladığını, kadınlarda görülme oranının daha yüksek olduğunu göstermektedir. Başlangıç yaşı Amerikan kaynaklarına göre 22, Avrupa ve İskandinavkaynaklarına göre 32 yaş civarındadır.

Hangi ülkelerde daha çok görüldüğüne dair bir çalışma bulunuyor mu?

Yapılan çalışmalar mevsimsel depresyonun özellikle kış aylarında ve özellikle gün ışığından daha az yararlanılan Kuzey ülkelerinde daha çok görüldüğünü her fırsatta ortaya çıkarıyor.

Depresyonda genetik faktörün etkisi ne kadardır?

Genetik faktörler mevsimsel duygu durum bozukluğunda rol oynayabilir. Yapılan çalışmalarda mevsimsel duygu durum bozukluğu olan hastaların birinci derece akrabalarında yüzde 69 oranında duygu durum bozukluğu saptanmıştır.

Sonbaharda yaşanan depresif rahatsızlıklar hangi safhaya geldiği zaman bir hekime başvurulmalıdır?

Mevsimsel duygu durum değişikliklerinin hepsi tedavi gerektirecek düzeyde olmayabilir. Psikiyatrik tedavi için depresif belirtilerin en az iki hafta devam etmesi, günlük işlevlerini yerine getirememe, enerji düzeyinde ciddi düzeyde azalma, dikkat ve konsantrasyon güçlüğü, bedensel yakınmalar, sosyal ilişkileri sürdürememe, iştah ve yeme alışkanlıklarında belirgin değişiklikler, tahammülsüzlük, yineleyen ölüm düşünceleri gibi belirtiler aranmalıdır.

Böyle bir ruh haline girmemek için yapılabilecekleri sıralar mısınız?

Fazla alkol tüketmemek, bol spor yapmak, gün ışığından mümkün olduğunca fazla yararlanmak depresyona karşı kalkan oluşturmaktadır. Bunun yanında fazla mükemmeliyetçi yapının törpülenmesi ve yaşamdan beklentilerin aşırı yüksek tutulmaması mevsimsel depresyonla mücadelede dikkat edilecekler arasında yer bulur. Mevsim dönümlerinde sosyal etkinliklere daha fazla katılmak ve hobilere yoğunluk vermeyi de tavsiye ediyoruz.

Son olarak hekimin müdahale etmesi gereken depresif durumlarda, verilen ilaçların kilo ve uyku yaptığı, bu nedenle tavsiye edilen şekilde kullanılmadığı bilinen bir gerçek. Bu konuyla ilgili uyarılarınız nelerdir?

Depresyon tedavisinde verilen ilaçlar uyku ritmini düzenleyen ve tedavi eden ilaçlardır. Depresyonda aşırı uyku olabildiği gibi uykusuzluk da sık rastlanan belirtilerdir. Hastalarımız zaman zaman depresyonun doğası gereği yaşadığı belirtileri ilaçlara bağlama eğilimindedirler. Aynı şekilde kilo alma veya kaybı depresif belirtilerdendir, biz ilaç tedavisiyle bu durumu normal hale getirmeyi amaçlarız. Depresyon, düzenli ilaç tedavisi ve psikoterapiyle, yan etkiler yaşanmadan tedavi edilebilen bir rahatsızlık. İyi sonuç alınmasında kişinin doktoruyla güven ilişkisi içinde olması da önemli bir faktör.
Psikiyatr.dr. İbrahim Şahinler